Muzykologia

HISTORIA

Początki księgozbioru muzykologicznego sięgają roku 1922 i powstania Seminarium Muzykologicznego na uniwersytecie w Poznaniu – wiążą się nierozerwalnie z historią poznańskiej muzykologii od czasów międzywojennych aż po czasy współczesne. Pieczątki sygnujące poszczególne egzemplarze obrazują przemiany, jakim ulegała poznańska muzykologia, począwszy od utworzenia Seminarium Muzykologicznego, poprzez Zakład Muzykologiczny, Musikwissenschaftliches Institut w okresie II wojny światowej, powojenny Zakład Muzykologii aż po Katedrę Muzykologii. Dary prywatne i instytucjonalne pozyskiwane dzięki licznym kontaktom polskim i zagranicznym pracowników naukowych poznańskiej muzykologii tworzą najbardziej wartościową część księgozbioru muzykologicznego.

1988-1996
Prywatna biblioteka szwajcarskiego muzykologa prof. Kurta von Fischera, wybitnego znawcy muzyki włoskiego Trecenta i Quattrocenta przekazana Bibliotece Zakładu Muzykologii Instytutu Historii Sztuki. Zawiera książki, edycje nutowe, zagraniczne czasopisma muzykologiczne (85 tytułów, w tym m.in. Acta Musicologica, Archiv für Musikwissenschaft i Journal of Musicology), nadbitki artykułów i mikrofilmy, których tematyka wiąże się z różnymi aspektami historii muzyki i obejmuje swym zasięgiem czasy od antyku do współczesności. Do szczególnie cennych
należą księgi pamiątkowe i konferencyjne, reprinty prac źródłowych oraz antologie nutowe, jak m.in. Polyphonic Music of the Fourteenth Century, związane z działalnością badawczą Profesora.
• Kolekcja obejmuje ok. 2500 vol.
1988 -1991 – przejęcie cennego daru od szwajcarskiego muzykologa prof. Kurta von Fischera, pochodzącego z jego prywatnej biblioteki, obejmującego książki, czasopisma muzykologiczne, wydawnictwa nutowe i mikrofilmy w ilości ok. 2500 vol.
2001-2003
Dotacja finansowa z niemiecko-szwajcarskiej Fundacji Ernst von Siemens Musikstiftung w wysokości 12.500 EURO rocznie, przyznana Katedrze Muzykologii w kolejnych 2 latach na zakup zagranicznych publikacji, wydawnictw encyklopedycznych, edycji nutowych i literatury pomocniczej z zakresu muzyki XX wieku. Dzięki wsparciu Fundacji biblioteka zakupiła m.in. The New Grove Dictionary of Music and Musician, Handbuch der Musik im. 20. Jahrhundert, Handbuch der musikalischen Gattungen, Pipers Enzyklopädie des Musiktheaters, kompletne edycje dzieł A.
Schönberga, K. Stockhausena i O. Messiaena oraz większość kompozycji A. Weberna, A. Berga, B. Bartoka, A Panufnika, B. Brittena i innych kompozytorów XX wieku. Zbiory muzykologiczne wzbogaciły się o nowości wydawnictw Bärenreiter-Verlag, Universal Edition, Oxford University Press i Cambridge University Press.
2004
Prywatna kolekcja 1 200 płyt analogowych z muzyką klasyczną, ofiarowana Bibliotece Katedry Muzykologii przez Państwa Erwina i Gizelę Schanzer. Dar cenny ze względu na szeroki repertuar, od muzyki dawnej po muzykę współczesną, jak i różnorodność wykonawczą utworów.
2006 
Prywatna kolekcja 486 płyt analogowych i 76 płyt kompaktowych, ofiarowana Bibliotece Katedry Muzykologii przez dr Anette Godefroid. Zawiera kompletne, oryginalne edycje oper kompozytorów włoskich, francuskich, niemieckich, rosyjskich, angielskich, amerykańskich, hiszpańskich i czeskich, wydane w latach 1950-2000 przez zagraniczne firmy fonograficzne. Nagrania pochodzą ze sławnych teatrów operowych, jak m. in. Las Scala i Metropolitan Opera. Kolekcja o wartości kolekcjonerskiej ze względu na oryginalność edycji i dostęp do archiwalnych wykonań operowych.
2007
Programy operowe wydane w serii Opera Librettos, przekazane Bibliotece Katedry Muzykologii przez Fundację Teatro Regio Torino. Programy zawierają libretta operowe wraz z komentarzami krytycznymi spektakli operowych wystawionych na scenie Teatru Operowego w Turynie w latach 1998-2007.
• Kolekcja obejmuje 62 vol.
2013 – dar prof. Jana Stęszewskiego w postaci ok. 1000 vol. książek i nut, obejmujący unikatowe w Polsce antologie pieśni ludowej z terenu Europy: polskie, orawskie, czeskie, słowackie, słoweńskie, morawskie, ukraińskie, białoruskie, rumuńskie, bułgarskie, litewskie, niemieckie,  węgierskie, ruskie, kazachskie oraz folklor muzyczny pozaeuropejski: antologie muzyki ludowej z terenu Meksyku, Chin, Japonii; publikacje z zakresu szeroko rozumianej etnomuzykologii: księgi konferencyjne, monografie, opracowania oraz muzykologii historycznej od średniowiecza do czasów współczesnych z zachodniego obszaru językowego; nuty z kanonu  muzyki polskiej od średniowiecza do klasycyzmu oraz pojedyncze egzemplarze czasopism. Pokazują one stan badań muzyki ludowej europejskiej i w/w obszarów pozaeuropejskich w  XX wieku. Wiele z nich to publikacje z dedykacjami autorskimi dla  prof. Stęszewskiego, co wskazuje na szerokie naukowe i osobiste kontakty Profesora. 2014 – dar prof. Jana Stęszewskiego w postaci ok. 300 vol. publikacji etnomuzykologicznych w formie nadbitek.

2017
Prywatna biblioteka dr hab. Macieja Jabłońskiego, pracownika Instytutu Muzykologii w latach 1988-2017, przekazana Sekcji Muzykologii Biblioteki Wydziału Historycznego. Zawiera polskie i obcojęzyczne książki z zakresu filozofii i estetyki muzyki, semiotyki muzycznej, teatru i dramatu operowego, literaturę ogólnohumanistyczną oraz nagrania dźwiękowe (płyty CD i płyty analogowe) z muzyką polską i europejską.
• Kolekcja obejmuje ok. 3 000 vol.

2018
Prywatna kolekcja ok. 950 płyt kompaktowych ofiarowana Sekcji Muzykologii Biblioteki Wydziału Historycznego. Zawiera twórczość kompozytorów polskich i zagranicznych od czasów średniowiecza po czasy współczesne, w tym kompletne nagrania oper czołowych twórców osiemnastego i dziewiętnastego wieku. Kolekcję uzupełnia ok. 250 programów
operowych z Teatru Wielkiego/Opery Narodowej w Warszawie, Teatru Wielkiego im. Stanisława Moniuszki w Poznaniu, Warszawskiej Opery Kameralnej i Deutsche Oper w Berlinie.

ZBIORY

Specjalistyczny księgozbiór (ok. 35 000 vol.) obejmuje literaturę z zakresu nauk muzykologicznych i pokrewnych, czasopisma muzyczne, nuty drukowane, dokumenty dźwiękowe i audiowizualne oraz inne materiały związane z praktyką muzyczną. Profil zbiorów jest podporządkowany badaniom naukowym realizowanym przez pracowników naukowych Katedry Muzykologii oraz prowadzonym przez nich zajęciom dydaktycznym. Dotyczy więc takich zagadnień, jak historia muzyki od antyku po XXI wiek, muzyka pozaeuropejska, muzyka popularna, estetyka muzyki, krytyka muzyczna, edytorstwo i praktyka wykonawcza, historia notacji muzycznej, harmonia, kontrapunkt, instrumentologia, akustyka muzyczna, analiza muzyczna, edytorstwo i praktyka wykonawcza.

  • Książki – ok. 10.000 vol. Kolekcja książek obejmuje swym zasięgiem muzykę zachodniego obszaru językowego, etnomuzykologię, muzykę popularną, jazz, instrumentologię, praktykę wykonawczą, etc.
    Wzbogaca ją obszerny zbiór słowników, encyklopedii, katalogów tematycznych i bibliografii.
  • Edycje nutowe – ok. 10.000 vol. Kolekcja obejmuje antologie nutowe, kompletne edycje dzieł kompozytorów, np. W.A. Mozarta, J. S. Bacha, P. Hindemitha, O. Messiaena etc. oraz pojedyncze dzieła w formie partytur, wyciągów fortepianowych czy ksiąg głosowych. W zbiorach znajdują się również cenne wydania faksymilowe kompozycji, głównie muzyki dawnej.
  • Czasopismaok. 6.500 vol. (link) Kolekcja obejmuje 200 tytułów czasopism, w tym 144 zagranicznych i 56 polskich. Większość z nich to kompletne roczniki takich kluczowych czasopism, jak Acta Musicologica, Archiv fur Musikwissenschaft, Early Music History, Journal of Musicology, Journal of the American Musicological Society, Revue de Musicologie, Rivista Italiana di Musicologia. Tematyka czasopism oprócz historii muzyki dotyczy również etnomuzykologii, instrumentacji, praktyki wykonawczej, edukacji muzycznej oraz interdyscyplinarnych badań w muzykologii.
  • Dokumenty dźwiękowe i audiowizualne ok. 8.000 vol. Kolekcja obejmuje w większości muzykę europejską, nagrania operowe, etnomuzykologiczne, polską muzykę współczesną, muzykę popularną oraz kolekcje nagrań historycznych.
  • Prace magisterskie, doktorskie i habilitacyjne – 418 vol. Kolekcja obejmuje prace magisterskie i licencjackie oraz doktorskie i habilitacyjne z lat 1950 – 2013, obronione w Katedrze Muzykologii UAM.

Od 2011 roku Biblioteka Katedry Muzykologii jest członkiem Międzynarodowego Stowarzyszenia Bibliotek Muzycznych IAML (International Association of Music Libraries, Archives and Documentation Centres) oraz prowadzi działalność w ramach Sekcji Bibliotek Muzycznych SBP.

W 2015 roku, w związku z powstaniem Biblioteki Wydziału Historycznego UAM i zmianą struktury bibliotek instytutowych, Biblioteka Katedry Muzykologii zostaje przekształcona w Sekcję muzykologii BWH. Jej księgozbiór tworzy wydzieloną kolekcję muzykologiczną nowo powołanej biblioteki. Podstawowy kanon dyscypliny, sklasyfikowany i uporządkowany działowo, jest udostępniony w wolnym dostępie, umożliwiając czytelnikowi szeroki wybór materiałów. Część kolekcji, usytuowana w odrębnej, oszklonej przestrzeni, wraz z wyciszoną salą odsłuchu tworzy wydzielony DZIAŁ MUZYKALIA . Zabezpiecza on prawidłową działalność dydaktyczną Katedry Muzykologii. Znajdują się tu nuty drukowane z kanonu dydaktycznego, wszystkie wydawnictwa typu Dzieła Wszystkie oraz zbiory fonograficzne: nagrania dźwiękowe i audiowizualne na różnych nośnikach (płyty analogowe, CD i DVD).

Piśmiennictwo dotyczące zbiorów biblioteki:

  • Zbiory Biblioteki Zakładu Muzykologii, w: M. Jagielska, H. Kozak, B. Zakrzewska-Nikiporczyk, Przewodnik po sieci bibliotecznej UAM i innych bibliotekach naukowych miasta Poznania, Poznań 1984, s. 83-84.
  • Wilgocki Jerzy, Zagraniczne czasopisma muzyczne w bibliotekach polskich, Poznań 1993.
  • Wilgocki Jerzy, Polnische musikwissenschaftliche Zeitschriften aus der Perspektive von 80 Jahren (1911 – 1991), w: Fontes Artis Musicae 39, 1992 Heft 1.
  • Skalska Karolina, Współczesny warsztat informacyjny bibliotekarza muzycznego – próba charakterystyki, w: Europejska kultura muzyczna w polskich bibliotekach i archiwach, A. Patalas, St. Hrabia, Kraków 2008, s. 409 – 423.
  • Bether Liliana, Zbiory Kurta von Fischera ofiarowane Katedrze Muzykologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu: katalog, Poznań 2002.
  • Bether Liliana, Kolekcja mikrofilmów prof. Kurta von Fischera – źródła rękopiśmienne i drukowane, w: Biblioteka Muzyczna. Music Library 2007 – 2009, Warszawa. Sekcja Bibliotek Muzycznych SBP. Polska Grupa Narodowa IAML 2010, s. 167-187.
  • Nizińska Hanna, Fundacja Ernst von Siemens Musikstiftung dla Biblioteki Katedry Muzykologii, w: Życie Uniwersyteckie, 2004 nr 1.
  • Nizińska Hanna, Magia czarnego krążka. Kolekcja operowa Katedry Muzykologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu w: Pierwsza Ogólnopolska Konferencja Fonotek: Fonoteka wczoraj, dziś jutro, Warszawa 11-12 May 2007 = The First Polish National Sound Library Conference: Sound Libraries yesterday, today and tomorrow, Warsav 11-12 May 2007, Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich. Biblioteka Narodowa, 2008, s. 107 – 114.
  • Nizińska Hanna, Polskie druki muzyczne z XIX wieku w Bibliotece Katedry Muzykologii  UAM w Poznaniu w: Biblioteka Muzyczna. Music Library 2007 – 2009, Warszawa, Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich. Sekcja Bibliotek Muzycznych. Polska Grupa Narodowa IAML, 2010, s. 69 – 86.
  • Liliana Bether – Listy Prof. Łucjana Kamieńskiego, pierwszego kierownika Katedry Muzykologii na Uniwersytecie Poznańskim w zbiorach Biblioteki Wydziału Historycznego UAM w Poznaniu [komunikat wygłoszony podczas konferencji  Archiwa muzyczne i spuścizny kompozytorskie w zbiorach bibliotek polskich”, Warszawa, 1-2 grudnia 2016 r.

Inne:

  • Nizińska Hanna, Integracja i specjalizacja. Zbiory muzyczne w interdyscyplinarnej bibliotece wydziałowej [komunikat wygłoszony podczas  XIII Ogólnopolskiej Konferencji Bibliotekarzy Muzycznych i V Ogólnopolskiej Konferencji Fonotek „Biblioteki muzyczne-fonoteki: inspiracja czy przeżytek”, zorganizowanej przez Sekcje Bibliotek Muzycznych SBP oraz Sekcje Fonotek SBP w Bydgoszczy w dn. 21-23.10.2013]
  • Nizińska Hanna, Konferencja: Kościelne zbiory muzyczne w bibliotekach polskich-sprawozdanie, w: Bibliotheca Nostra. Śląski Kwartalnik Naukowy Nr 1(31), Katowice 2013, s. 123-126.
  • Nizińska Hanna, Działalność edytorska ks. Józefa Surzyńskiego w świetle idei cecyliańskich” [referat wygłoszony podczas Konferencji „Kościelne Zbiory Muzyczne w bibliotekach Polskich” w Gnieźnie zorganizowanej przez Sekcję Bibliotek Muzycznych SBP -Polska Grupa Narodowa IAML we współpracy z Archidiecezjalną Komisją ds. Śpiewu, Muzyki Kościelnej i Służby Liturgicznej oraz Archiwum Archidiecezjalnym w Gnieźnie, w dn. 26-28.09.2012].
  • Hanna Nizińska – Między tradycją a przyszłością – warsztat informacyjny bibliotekarza muzycznego w erze cyfrowej [referat wygłoszony na XIV Ogólnopolskiej Konferencji Bibliotekarzy Muzycznych „Muzyczne skarby bibliotek – proweniencja, problematyka, promocja”, Akademia Muzyczna im. K. Lipińskiego we Wrocławiu, 20-22 listopada 2017 r.
  • Hanna Nizińska – Wygrał Polskę na fortepianie. Ignacy Jan Paderewski jako pianista i kompozytor, w: Rocznik Leszczyński 19/2019.
  • Liliana Bether – Śladami zapomnianej fonografii – poznańskie początki [referat wygłoszony podczas VIII Ogólnopolskiej Konferencji Fonotek „Fonografia polska od Niepodległej do dziś”, 13-14 maja 2019 r., Gołuchów].
  • Liliana Bether – Black-music – początki nagrań muzyki afroamerykańskiej, w: Bibliotekarz 6/2019.
  • Liliana Bether – Wybrane kolekcje dźwiękowe on-line na świecie. Praktyka-edukacja-promocja, w: Archiwa dźwiękowe w Polsce – kolekcje, popularyzacja, rekonstrukcja, Warszawa, 2019.
  • Liliana Bether – Etnomuzykologiczne nagrania dźwiękowe na świecie. Historia i przegląd wybranych kolekcji, w: Archiwa dźwiękowe w Polsce – kolekcje, popularyzacja, rekonstrukcja, Warszawa, 2019.